तेल्हारा ता.प्रतिनिधी. नंदकिशोर नागपुरे
उन्हाळा सुरू झाला की बाजारात कैरी, कलिंगड, ताक यासोबतच एका छोट्या, गडद जांभळ्या रंगाच्या फळाची लगबग सुरू होते, ते फळ म्हणजे ‘जांभूळ’. केवळ जिभेला जांभळा रंग देणारे फळ म्हणून नाही, तर उन्हाळ्याच्या दिवसांत शरीराला विविध आजारांपासून दूर ठेवणारे एक उत्तम ‘सुपरफूड’ म्हणून जांभळाकडे पाहिले जाते. आयुर्वेद आणि आधुनिक वैद्यकशास्त्र या दोन्हीमध्ये जांभळाचे अनन्यसाधारण महत्त्व सांगण्यात आले आहे. मधुमेह नियंत्रणापासून ते थेट हृदयाच्या आरोग्यापर्यंत जांभूळ रामबाण उपाय ठरत आहे.
1. मधुमेह रुग्णांसाठी वरदान
जांभूळ हे मधुमेह (Diabetes) असलेल्या रुग्णांसाठी अत्यंत गुणकारी मानले जाते. जांभळामध्ये ‘जांबोलिन’ (Jamboline) आणि ‘जांबोसिन’ (Jambosine) नावाचे घटक असतात, जे रक्तातील साखर नियंत्रित ठेवण्यास मदत करतात. केवळ फळच नाही, तर जांभळाच्या बियांची पूड करून ती कोमट पाण्यासोबत घेतल्यास रक्तातील साखरेची पातळी लक्षणीयरीत्या कमी होते, असा सल्ला आहारतज्ज्ञ देतात.
2. हृदय विकारांपासून संरक्षण (हृदयसंवर्धन)
जांभळामध्ये मुबलक प्रमाणात पोटॅशियम असते. १०० ग्रॅम जांभळामध्ये सुमारे ५५ मिलीग्रॅम पोटॅशियम आढळते. पोटॅशियममुळे उच्च रक्तदाब (High Blood Pressure) नियंत्रणात राहतो, ज्यामुळे हृदयविकाराचा झटका (Heart Attack) किंवा स्ट्रोकचा धोका कमी होतो. तसेच, यातील अँटी-ऑक्सिडंट्स रोहिणींमधील (Arteries) कोलेस्टेरॉल कमी करण्यास मदत करतात.
3. पचनक्रिया सुधारते आणि उष्णतेपासून आराम
उन्हाळ्यात अनेकांना अपचन, गॅस किंवा अॅसिडिटीचा त्रास होतो. जांभळामध्ये असलेले फायबर आणि कडकपणा (Astringent property) पचनसंस्था मजबूत करतात. उन्हाळ्याच्या दिवसांत शरीरातील उष्णता कमी करून पोट थंड ठेवण्यासाठी जांभूळ खाणे
फायदेशीर ठरते.
4. रोगप्रतिकारक शक्ती आणि त्वचेचे सौंदर्य
जांभूळ हे व्हिटॅमिन ‘सी’ (Vitamin C) आणि लोहाचा (Iron) उत्तम स्त्रोत आहे. यामुळे शरीरातील हिमोग्लोबिनचे प्रमाण वाढते आणि रक्त शुद्ध होते. रक्ताभिसरण सुधारल्यामुळे त्वचेवर चमक येते आणि उन्हाळ्यातील पुरळ किंवा पिंपल्सचा त्रास कमी होतो.
तज्ज्ञांचा सल्ला:
“जांभूळ हे आरोग्यासाठी अत्यंत फायदेशीर असले, तरी ते रिकाम्या पोटी खाणे टाळावे. तसेच जांभूळ खाल्ल्यानंतर लगेचच दूध पिऊ नये. कोणत्याही फळाचा आहारात समावेश करताना तो मर्यादित प्रमाणात च असावा.” डॉ. सतीश वाकोडे तेल्हारा
थोडक्यात काय तर, निसर्गाने उन्हाळ्याच्या ऋतूत आपल्याला दिलेले हे ‘जांभळे’ वरदान आरोग्याचा मोठा धडा शिकवणारे आहे. त्यामुळे या हंगामात जांभळाचा आस्वाद घ्या आणि निरोगी राहा!
